พระอุปคุต หรือพระบัวเข็ม ปางฉันภัตตาหาร หรือปางจกบาตร วัดบวรนิเวศน์วิหาร

ราคาเช่าบูชา 500 บาท

ประวัติพระอุปคุต ไม่มีการระบุแน่ชัดว่าเป็นบุตรผู้ใด เกิดวรรณะอะไร ที่ใด และมีหลากหลายที่มา คัมภีร์อโศกาวทาน กล่าวว่า พระอุปคุตเป็นพระภิกษุที่มีชื่อเสียงด้านเทศนาสั่งสอนในแคว้นมธุรา (Mathurã) ในอินเดียตอนเหนือ แต่ไม่มีตัวตนในพระไตรปิฎกบาลี แต่ตำนานพระอุปคุตปราบมารปรากฏในวรรณกรรมพุทธศาสนาเล่มสำคัญของไทย คือ ปฐมสมโพธิกถาและวรรณกรรมพุทธศาสนาท้องถิ่นก็ยังปรากฏเรื่องราวของพระอุปคุตตรงกัน แสดงให้เห็นว่าตำนานพระอุปคุตปราบมารนี้เป็นเรื่องแพร่หลาย โดยเฉพาะภาคเหนือและอีสาน และมีตำนานมุขปาฐะ (เล่าแบบปากต่อปาก) ปรากฏในการรับรู้ของคนในท้องถิ่น

นักศาสนวิทยาจึงสันนิษฐานว่าพระอุปคุตน่าจะเป็นชาวเมืองปาตลีบุตร เมื่อบวชแล้วบำเพ็ญเพียรจนสำเร็จเป็นพระอรหันต์ขีณาสพ สำเร็จอภิญญา สามารถแสดงอภินิหาร เป็นที่เล่าลือ มีปฏิปทาดำเนินไปในทางสันโดษ มักน้อย นัยว่าท่านเนรมิตเรือนแก้ว (กุฏิแก้ว) ขึ้นในท้องทะเลหลวง (สะดือทะเล) แล้วก็ลงไปอยู่ประจำที่กุฏิแก้วตลอดเวลา เมื่อมีเหตุเภทภัยเกิดขึ้นในพระศาสนา หรือเมื่อมีพิธีกรรมใหญ่ หรือมีผู้นิมนต์ ท่านก็จะขึ้นมาช่วยเหลือด้วยความเต็มใจเสมอ ทำให้มีการอาราธนาพระอุปคุตมาคุ้มครองงานพิธีทางพุทธศาสนาเพื่อขออำนาจของพระอุปคุตปกป้องคุ้มครองงานพิธี ให้ดำเนินไปอย่างราบรื่น ไม่มีอุปสรรคขัดขวาง โดยเฉพาะการป้องกันฝนหรือลมพายุ ซึ่งสอดคล้องกับตำนานพระอุปคุตที่กล่าวถึงการที่พระอุปคุตป้องกันไม่ให้ฝนตกในงานฉลองพระธาตุเจดีย์ที่พระเจ้าอโศกมหาราชจัดขึ้น ความเชื่อดังกล่าวยังคงสืบทอดมาถึงปัจจุบัน แสดงให้เห็นคติความเชื่อที่ว่าพระอุปคุตมีอิทธิฤทธิ์มาก มีบทบาทสำคัญในการปราบมาร ป้องกันอุปสรรคมิให้เกิดขึ้นในงานพิธีสำคัญทางพุทธศาสนา ทั้งยังสามารถทำให้เกิดความอุดมสมบูรณ์ ฝนฟ้าตกต้องตามฤดูกาล และบันดาลโชคลาภให้แก่ผู้นับถือศรัทธา

พระอุปคุตเป็นพระอรหันตสาวกสมัยหลังพุทธกาล อยู่ระหว่างช่วงรัชสมัยของพระเจ้าอโศกมหาราชประมาณคริสต์ศตวรรษที่ 3 – คริสต์ศตวรรษแรก โดยพระเจ้าอโศกมหาราชเป็นกษัตริย์องค์ที่ 3 แห่งราชวงศ์เมารยะ ครองราชย์ประมาณปีพ.ศ. 274 ในคัมภีร์อโศกาวทานซึ่งแต่งเป็นภาษาสันสกฤตได้กล่าวถึงประวัติของ “พระอุปคุปต์” และความสัมพันธ์ระหว่างพระอุปคุปต์กับพระเจ้าอโศกมหาราชว่าพระอุปคุปต์เป็นพระเถระที่พระเจ้าอโศกมหาราชเลื่อมใสศรัทธา พระอุปคุปต์เป็นผู้นำ พระเจ้าอโศกเสด็จนมัสการปูชนียสถานในพุทธศาสนาและอธิบายประวัติสถานที่

พระอุปคุตเป็นผู้มีความสามารถทางการแสดงธรรมมากดังที่บทกถามุขในอโศกาวทานกล่าวยกย่อง “พระอุปคุปต์เถระ” ว่าเป็นเอตทัคคะในบรรดาพระธรรมกถึก คำสอนของพระอุปคุปต์เหนือกว่าพระอินทร์ พระพรหม พระอีศาน พระยม พระวรุณ พระกุเวร พระเวสสุวรรณ พระโสมะ พระอทิติและเทพเจ้าอื่น พระอุปคุปต์เป็นผู้มีอิทธิฤทธิ์ที่สามารถเอาชนะพระกามเทพ

พระอุปคุตมีความสามารถแสดงธรรมตั้งแต่อยู่ในเพศฆราวาส ทำให้สานุศิษย์บรรลุอรหัตผลถึง 18,000 รูป พระอุปคุตใช้ปัญญาทรมานพญามารจนพ่ายแพ้


พระอุปคุตปางที่เห็นบ่อยครั้ง คือ “พระอุปคุตปางจกบาตร” อยู่ในลักษณะนั่งเงยหน้ามองดวงอาทิตย์ เหตุที่มาของปางนี้มีหลายข้อสันนิษฐาน ดังนี้

พระอุปคุตมีทั้งหมด 5 ปาง ได้แก่

พระอุปคุตมีพุทธคุณหยิบจับทำอะไรก็ประสบความสำเร็จ มีโชคมีลาภ มีเงินเหลือกินเหลือให้ชีวิตเจริญรุ่งเรือง (ENNXOBLOG, 2568) โดยพุทธคุณพระอุปคุตมีครบทุกด้านทั้งแคล้วคลาดปลอดภัย ปัดเป่าเคราะห์ภัยอันตราย สุขภาพแข็งแรง ความรักมั่นคง มีโชคร่ำรวยเงินทอง

สถานที่บูชาพระอุปคุต ได้แก่

ในงานพิธีทางพุทธศาสนา นิยมอาราธนาพระอุปคุตมาคุ้มครองเพื่อขออำนาจของพระอุปคุตปกป้องคุ้มครองงานพิธีต่างๆ ให้ดำเนินไปอย่างราบรื่น ไม่มีอุปสรรคขัดขวาง โดยเฉพาะการป้องกันฝนหรือลมพายุต่างๆ ซึ่งสอดคล้องกับตำนานพระอุปคุตที่กล่าวถึงการที่พระอุปคุตป้องกันไม่ให้ฝนตกในงานฉลองพระธาตุเจดีย์ที่พระเจ้าอโศกมหาราชจัดขึ้น และความเชื่อดังกล่าวยังสืบทอดมาถึงปัจจุบัน (MTHAI, 2568)

ข้อมูลอ้างอิง